Refuting Malthus by seeing nature as physis?

"The modern economy grows thanks to our trust in the future and to the willingness of capitalists to reinvest their profits in production. Yet that does not suffice. Economic growth also requires energy and raw materials, and these are finite. When and if they run out, the entire system will collapse.

But the evidence provided by the past is that they are finite only in theory. Counter-intuitively, while humankind’s use of energy and raw materials has mushroomed in the last few centuries, the amounts available for our exploitation have actually increased. Whenever a shortage of either has threatened to slow economic growth, investments have flowed into scientific and technological research. These have invariably produced not only more efficient ways of exploiting existing resources, but also completely new types of energy and materials." (Yuval Harari, Sapiens, p. 374)

Joop Goudsblom over Darwin en nihilisme

"De grote afwezige in Nihilisme en cultuur is Charles Darwin. Als iemand mij nu zou vragen, welke Europese auteur in de negentiende eeuw het meest heeft bijgedragen aan het ondermijnen van religieuze en morele zekerheden, dan zou ik hem noemen. Maar anno 1960 was de afstand tussen de sociale wetenschappen en de biologie zo groot dat ik Darwin in mijn boek buiten beschouwing heb gelaten, en dat onder al degenen die een commentaar op Nihilisme en cultuur hebben geschreven er maar één was die een verband legde met de evolutietheorie, namelijk de bioloog en oud-PC-redacteur Dick Hillenius.

In de naoorlogse jaren, waar 1960 nog duidelijk toe behoorde, was het niet comme il faut om naar een biologische theorie te verwijzen in een betoog over levensbeschouwelijke problemen. De herinnering aan de racistische nazi-ideologie en de gruwelijke consequenties daarvan lag nog te vers in het geheugen.

Intussen is het taboe op de biologie in de sociale wetenschapepn vrijwel verdwenen, en ik zou nu niet alleen aan Darwin een prominente plaats toekennen als wegbereider voor de verspreiding van de nihilistische problematiek, maar ik zou ook proberen het nihilisme zelf te bespreken vanuit een evolutionair perspectief, als een probleem dat zich voordoet op het terrein van de oriëntatiemiddelen die mensen nodig hebben om te kunnen overleven. De nihilistische problematiek zou dan duiden op ernstige storingen in de oriëntatieapparatuur." (J. Goudsblom, Geleerd, p. 297-298)

Plato zou vandaag de dag geen filosoof zijn

"Laat vooral niemand geloven dat als Plato nu leefde en platonische opvattingen had, hij een filosoof zou zijn, - hij zou een godsdienstwaanzinnge zijn." (Nietzsche, Herwaardering van alle waarden, p. 546)

Darwin and Deleuze

"Deleuze’s ethology in the final analysis employs a biological rhetoric to evoke an anti-human, anti-ethical, anti-political, anti-philosophical pathos which sentimentally avoids the implications of biological selection. The immanence of the Origin of the Species remains far more rigorous and implacable than that of Difference and Repetition and A Thousand Plateaus. These texts moralize selection, linking it with the active or passive affective relations of an organism to its environment. They provide by default a strong case for maintaining the separation of the biological and the philosophical, especially in respect to their use of the concept of selection. Indeed, there is no place for philosophy with its active and passive capacities and relations within a rigorously defined Darwinian world. Any biophilosophy, consequently, will reduce not only the philosophical to the biological, but also the biological to the philosophical. Certain conceptions of action and classification will be applied to nature, and then refracted back into philosophy. In an earlier version of biophilosophy these conceptions were those of race and fitness, while now they are those of passive and active affections. In both cases, nature and politics are sentimentalized and brutalized. By refusing the full rigour of Darwinian selection, Deleuze is left with a sentimentalized nature and a brutalized ethics and politics." (Howard Caygill, The Topology of Selection)

Through the Language Glass

"Human color vision evolved independently from that of insects, birds, reptiles, and fish. We share our trichromatic vision with the apes and with Old World monkeys, but not with other mammals, and this implies that our color vision goes back about thirty to forty million years. Most mammals have dichromatic vision: they have only two types of cones, one with peak sensitivity in the blue-violet area and one with peak sensitivity in green (the middle-wave cone). It is thought that the primate trichromatic vision emerged from a dichromatic stage through a mutation that replicated a gene and split the original middle-wave (green) receptor into two adjacent ones, the new one being a little farther toward yellow. The position of the two new receptors was optimal for detecting yellowish fruit against a background of green foliage. Man's color vision seems to have been a coevolution with the development of bright fruits. As one scientist put it, "with only a little exaggeration, one could say that our trichromatic color vision is a device invented by certain fruiting trees in order to propagate themselves." In particular, it seems that our trichromatic color vision evolved together with a certain class of tropical trees that bear fruit too large to be taken by birds and that are yellow or orange when ripe. The tree offers a color signal that is visible to the monkey against the masking foliage of the forest, and in return the monkey either spits out the undamaged seed at a distance or defecates it together with fertilizer. In short, monkeys are to colored fruit what bees are to flowers." (Deutscher, Through the Language Glass, p. 247)

Heidegger after Darwin

"Heidegger understood the need for a revolution in Western metaphysics because of the challenge of Darwinism to Creationism, which in passing showed up the limitations of the Mind-first attitude. Heidegger was not a Darwinian, or a Darwinist, far from it; but he derived a new marriage of theology and ontology from Darwin’s revolution." (Heidegger as a Post-Darwinian Philsopher)

Hetzelfde anders

Cornelis Verhoeven heeft filosofie eens gedefinieerd als: hetzelfde anders leren zien.

Ik las deze woorden altijd als: de taak van de filosofie bestaat eruit de zelfde dingen anders - dat wil zeggen, in een nieuw licht, vanuit een ander perspectief - te leren zien.

Het schoot me zojuist te binnen dat Verhoevens definitie echter ook op een andere manier gelezen kan worden. Namelijk zo, dat het accent niet ligt op de dingen (die Verhoeven helemaal niet noemt overigens) maar op het woord hetzelfde. Filosofie behelst dan niet langer de dingen als zodanig, maar (het woord) hetzelfde, anders te leren zien.

Aan deze lezing van Verhoevens uitspraak beantwoordt Th. C. W. Oudemans' boek Echte filosofie (2007), dat primair een betekenisverschuiving in het woord hetzelfde poogt te bewerkstelligen. Deze mutatie valt Oudemans ten deel middels het woord replicatieve identiteit, dat hem werd toegespeeld vanuit de geschriften van Leibniz, Dawkins en Derrida. Deze auteurs waren getekend door een betekenisomslag in de klassieke opvatting van identiteit - ook al was hen daar zelf niets van bekend.


Dit maakt Oudemans niet enkel tot een filosoof in Verhoevens zin van het woord, maar tevens tot een goede lezer. Want dat is wat lezen is: het woord te vinden, dat de schrijver nooit zeggen kon. (J. H. Donner)

Rorty scheidt het kaf van het koren

(Rorty)

Jasper Doomen can't handle the nihilism

"Reason is [...] only an instrument for survival; no insights into the truth or the nature of reality, whatever one may want this to mean, are to be expected. [...] If this is indeed Darwinism’s explanation of reason, it refutes itself epistemologically. After all, if the reasonable being that concludes to Darwinism’s truth (again, whatever one may take ‘truth’ to be) only does so on the basis of reason as a means to survive rather than as a faculty to establish the truth, Darwinism itself is not the truth. There is, in that case, no ‘objective’ standard (or any standard) to determine this, let alone that Darwinism would be entitled to claim this role. Consequently, if Darwinism is consistent, it cannot exist: it reduces the very faculty required to found its truth to an instrument that lacks the ability to perform this task.

If this life is really all there is, why should one be occupied with any scientific or philosophical matter?

The pleasure of this insight and the other pleasures of life must be balanced against the pains one suffers; if there is more pain than pleasure, it would be prudent to commit suicide. This radical hedonic calculus is perhaps rather abstract (it seems difficult to find a common standard against which to measure the various feelings), but this is the only course of action a Darwinist can follow if he is to take his theory seriously. Perhaps there are lives that can withstand the radical hedonic calculus, although I can hardly imagine such a life, if all experiences are seriously taken into account. It is, in the end, only the individual that can determine this for himself or herself, but it seems that Darwinists are bad economists.

Either Darwinism reaches its peak through the insight that one should commit suicide, or Darwinism is incorrect, either because those who propagate it have failed to comprehend that suicide should be committed—those who have comprehended this have already done so—or because another, less reductionistic, approach is taken to be correct. (The latter approach might also propagate committing suicide, by the way, but that is not the issue here.) Darwinism would then, ironically, consist in the demise rather than the survival of the fittest, if one understands by that those who have the greatest insights." (Jasper Doomen, Concerning Darwinism)

Philosophy: applying this to 'your own' thinking

"The presumption that any cultural item that spreads widely will at least be deemed (rightly or wrongly) to be worth having must be set aside, as it may instead be an unappreciated or even detested item that is just too well entrenched for the local coalition of cultural antibodies to remove." (Dennett, p. 354)

Nihilisme

"De betekenis – de zin, zo je wilt – van elk aspect van ons leven is ons toevallig gegeven door een blind proces van vermenigvuldiging. Er is geen ander recht, geen andere waarde, er is niets. Het enige doel dat ons leven rest is de finish. En laat de dood nu juist de aanjager zijn van die hele godvergeten machinerie waarin, terwijl wij vermorzeld worden tussen de raderen, genen en memen vechten om het bestuurspaneel. Alles om maar zo goed mogelijk hun eigen voortbestaan te bevorderen, om niet uit te sterven. Pleeg je zelfmoord omdat je weigert gastheer te spelen voor een stel ongewenste mee-eters, dan speel je de parasieten alsnog in de kaart. Dan weten die beestjes voor de volgende keer ook weer dat ze hun gastheer niet te veel van hun eigen bestaanswijze moeten tonen." (Thomas Baaij over memen)

Wetenschap als filosofie

"De wetenschap is geen oorspronkelijk geschieden van de waarheid, maar het telkens opnieuw uitbouwen van een al open waarheidsdomein, en wel door datgene wat zich daarbinnen aan mogelijke en noodzakelijke juistheden voordoet te onderzoeken en te funderen. Als en voor zover een wetenschap het juiste overstijgt en tot een waarheid - dat wil zeggen tot een wezenlijke onthulling van het zijnde als zodanig - komt, is ze filosofie." (Heidegger, De Oorsprong van het Kunstwerk, p.77)

Wij hebben geen orgaan voor het kennen

"Het is - men raadt het al - niet de tegenstelling tussen subject en object die mij hier bezighoudt: dit onderscheid laat ik over aan de kennistheoretici, die in de strikken van de grammatica (de metafysica voor het volk) zijn blijven steken. Het is al helemaal niet de tegenstelling tussen het 'ding-op-zichzelf' en verschijning: want wij 'kennen' bij lange na niet genoeg om dit soort onderscheid te mogen maken. Wij hebben helemaal geen orgaan voor het kennen, voor de 'waarheid': wij 'weten' (of geloven of beelden ons in) precies zoveel als in het belang van de mensenkudde, van de soort, nuttig kan zijn: en zelfs wat hier 'nuttigheid' genoemd wordt, is uiteindelijk ook maar een geloof, een inbeelding en misschien juist die allernoodlottigste domheid waaraan wij eens te gronde zullen gaan." (Nietzsche, De Vrolijke Wetenschap, 354)

The traditional view flips

"The key insight gained by the last three decades of research on complex adaptive systems offers a contrary view: that the variation presented to natural selection is not always random. Experiments show that 'random' mutations are often not unbiased; instead, variation is governed by geometry and physics; and most important, variations are often shaped by the possibilities inherent in the recurring patterns of self-organization (a la whirlpool vortex). [...] This flips the traditional view. In the old view, the internal (the source of mutation) created change, while the external (the environmental source of adaptation) selected or directed it; in the new view, the external (physical and chemical constraints) creates forms, while the internal (self-organizataion) selects or directs them." (Kelly 2010, What Technology Wants, p. 120)

Weg met de begripsfabel

 "Want, mijne heren filosofen, laten we voortaan beter oppassen voor de gevaarlijke oude begripsfabel, die kwam aanzetten met een 'zuiver, willoos, pijnloos, tijdloos kennissubject', laten we oppassen voor de vangarmen van zulke tegenstrijdige begrippen als 'zuivere rede', 'absolute geest', 'kennis op zichzelf': - hier wordt steeds een denkactiviteit verlangd van een oog dat zelfs niet gedacht kan worden, een oog dat totaal geen richting mag hebben, waarbij de actieve en interpreterende krachten geblokkeerd, afwezig moeten zijn, krachten die het zien hoe dan ook pas tot zien-van-iets maken, hier wordt dus steeds een ongerijmdheid en onzinnigheid van het oog verlangd. Er bestaat alleen maar een perspectivisch zien, alleen maar een perspectivisch 'kennen'; en hoe meer affecten we over een zaak aan het woord laten, hoe meer ogen, verschillende ogen, we voor dezelfde zaak weten te gebruiken, des te vollediger zal ons 'begrip' van deze zaak, onze 'objectiviteit' zijn." (Nietzsche, De Genealogie van de Moraal, pp. 114-115)

Een filosoof

"Een filosoof: dat is een mens die voortdurend ongewone dingen beleeft, ziet, hoort, vermoedt, hoopt, droomt; die door zijn eigen gedachten wordt getroffen als door iets dat van buiten, van boven en van beneden komt, als door voor hem typische gebeurtenissen en bliksems; die misschien zelf een onweer is dat van nieuwe bliksemschichten zwanger gaat; een noodlottige mens rondom wie het altijd dondert en gromt en scheurt en onguur toegaat. Een filosoof: ach, een wezen dat dikwijls voor zichzelf wegloopt, dikwijls vrees voor zichzelf heeft - maar te nieuwsgierig is om niet altijd weer 'tot zichzelf te komen'..." (Nietzsche, Voorbij goed en kwaad, par. 292)

Great Men

“The causes of production of great men lie in a sphere wholly inaccessible to the social philosopher. He must simply accept geniuses as data, just as Darwin accepts his spontaneous variations. For him, as for Darwin, the only problem is, these date being given, how does the environment affect them, and how do they affect the environment? Now, I affirm that the relation of the visible environment to the great man is in the main exactly what it is to the "variation" in the Darwinian philosophy. It chiefly adopts or rejects, preserves or destroys, in short selects him. And whenever it adopts and preserves the great man, it becomes modified by his influence in an entirely original and peculiar way. He acts as a ferment, and changes its constitution, just as the advent of a new zoölogical species changes the faunal and floral equilibrium of the region in which it appears.” (James 1980, Great Men, Great Thoughts, and the Environment,  p. 445)

Het zijn is onuitputtelijk

"Het grondbeginsel van alle kennis is dat het gekende ding niet zomaar het gekende ding is, dat de dingen niet zijn wat zij zijn en aanvankelijk bleken te zijn, maar zelfs niet wat ze zullen blijken te zijn." (Cornelis Verhoeven, Inleiding tot de Verwondering, p. 27)

Eeuwige strijd

"Wie wil leven, moet vechten, en wie in deze wereld van eeuwige strijd niet vechten wil, die zal het leven niet kunnen houden, want hij verdient het niet. En zelfs wanneer dit wreed was, dan zullen wij het toch hebben te aanvaarden, omdat de toestanden nu eenmaal zo zijn, en niet anders. Maar zeker is wel, dat het wreedste lot dat is van de man, die zich verbeeldt, dat hij de natuur zou kunnen overwinnen, en haar in werkelijkheid alleen maar bespot." (p. 358)

Dawkins' verdeeldheid

"A foreign publisher of my first book [The Selfish Gene (1976)] confessed that he could not sleep for three nights after reading it, so troubled was he by what he saw as its cold, bleak message. Others have asked me how I can bear to get up in the mornings. A teacher from a distant country wrote to me reproachfully that a pupil had come to him in tears after reading the same book, because it had persuaded her that life was empty and purposeless. He advised her not to show the book to any of her friends, for fear of contaminating them with the same nihilistic pessimism. Similar accusations of barren desolation, of promoting an arid and joyless message, are frequently flung at science in general, and it is easy for scientists to play up to them. My colleague Peter Atkins begins his book The Second Law (1984) in this vein:

We are the children of chaos, and the deep structure of change is decay. At root, there is only corruption, and the unstemmable tide of chaos. Gone is purpose; all that is left is direction. this is the bleakness we have to accept as we peer deeply and dispassionately into the heart of the Universe. 

But such very proper purging of saccharine false purpose; such laudable tough-mindedness in the debunking of cosmic sentimentality must not be confused with a loss of personal hope. Presumably there is indeed no purpose in the ultimate fate of the cosmos, but do any of us really tie our life's hopes to the ultimate fate of the cosmos anyway? Of course we don't; not if we are sane. Our lives are ruled by all sorts of closer, warmer, human ambitions and perceptions." (Dawkins, Unweaving the Rainbow, p. 9)